Do 31 marca tego roku za odprowadzanie VAT w obrocie złomem odpowiadali sprzedawcy, a nie kupujący. Taka sytuacja sprzyjała nieuczciwym przedsiębiorcom, którzy podczas sprzedaży wystawiali fakturę VAT, jednak podatku nie odprowadzali. Jak szacuje resort finansów wyłudzenia VAT w obrocie złomem sięgały 400 mln zł rocznie.

Ustawa o "samonaliczaniu" VAT, obowiązująca od 1 kwietnia 2011 roku, położyła kres nadużyciom. Teraz obowiązek odprowadzenia podatku ciąży na nabywcy, a nie sprzedawcy.

Okazało się jednak, że po wprowadzeniu tego korzystnego zapisu w branży recyclingowej nasiliły się kontrole skarbowych dotyczące poprzedniego stanu prawnego. Urzędnicy kwestionują w całości dostawy zrealizowane w łańcuchu transakcji, z których przynajmniej jedna była oszustwem. Egzekwują należność od nabywcy, nie przeprowadzając wcześniej szczegółowego postępowania dowodowego.

- To nieprawidłowa praktyka, oparta na błędnej interpretacji przepisu z ustawy o VAT - podkreśla Krzysztof Płeszka z kancelarii SPCG. - Ignoruje podstawowe zasady dotyczące podatku VAT, tj. jego neutralności dla podatników oraz proporcjonalności w zakresie stosowania ograniczeń prawa do odliczenia podatku VAT.

Jak zauważa Krzysztof Płeszka organy skarbowe - wbrew bezwzględnemu obowiązkowi - zupełnie pomijają przy tym wskazówki wynikające z dorobku orzeczniczego ETS i polskich sądów administracyjnych. Odmowa podatnikowi skorzystania z prawa do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez nieuczciwego kontrahenta jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że podatnik wiedział lub co najmniej przy dochowaniu należytej staranności mógł wiedzieć, iż transakcja ta stanowi nadużycie podatkowe, czyli oszustwo.

Paradoks polega na tym, że przed takimi niezawinionymi konsekwencjami żadna z firm nie mogła się skutecznie zabezpieczyć. Nawet jeśli firma starannie zbadała rzetelność swojego dostawcy i działała w dobrej wierze, nie miała informacji o wcześniejszych transakcjach z nabywanym złomem. Przedstawiciele branży recyklingowej podkreślają, że zasadę ochrony przedsiębiorców działających w dobrej wierze stosuje cała Unia Europejska, tylko nie Polska.

- Polskie władze skarbowe nie przestrzegają obowiązków nałożonych przez prawo wspólnotowe dodaje Tomasz Olkiewicz, radca prawny kancelarii MDDP. - Nie respektują obowiązku dochodzenia, czy przedsiębiorca podjął wszelkie racjonalne środki w celu wykluczenia oszustwa, działał w dobrej wierze i sam nie uczestniczył w oszustwie.